Rendement delen door onrust: wat Sharpe wél zegt

Stel: twee portefeuilles eindigen het jaar allebei op +10%. De eerste kabbelde er rustig naartoe. De tweede stond halverwege 25% onder water en klauterde in de laatste maanden terug. Op de eindstreep presteerden ze identiek. In de praktijk waren het twee totaal verschillende ervaringen. De Sharpe-ratio is de simpelste poging om dat verschil in één getal te vangen.

Rendement per eenheid schommeling

De rekensom is: (rendement − risicovrije rente) ÷ volatiliteit.

Drie begrippen, kort:

• Risicovrije rente: wat je krijgt op kortlopend staatspapier, zonder noemenswaardig risico. Dat deel is geen verdienste. Alleen wat je dáárbovenop verdient, is een beloning voor het risico dat je nam.
• Volatiliteit: de standaarddeviatie van de rendementen — een maat voor hoe grillig het pad is. Veel grote uitslagen, op of neer, betekent hoge volatiliteit.
• De ratio zelf: hoeveel extra rendement je kreeg per eenheid schommeling. Een kaal getal zonder eenheid, dat alleen betekenis krijgt in vergelijking: tegen de S&P 500, over dezelfde periode, met dezelfde meetfrequentie.

Het aardige — en het verraderlijke — is dat je de ratio op twee manieren kunt verhogen: meer rendement halen, óf minder schommelen. Dat tweede is vaak makkelijker dan het eerste, en dat maakt het cijfer gevoelig voor mensen die het willen oppoetsen.

Waar het hier ingrijpt: in de noemer

Ik stuur niet op de Sharpe-ratio als doel. Je kunt hem pas achteraf meten, en betrouwbaar pas over jaren. Wat wél elke week meespeelt, is de logica eronder: de volatiliteit van een portefeuille is niet het gemiddelde van de volatiliteit van de losse posities. Ze hangt af van hoe die posities sámen bewegen. Twee beweeglijke aandelen die om verschillende redenen bewegen, geven samen een rustiger geheel dan twee rustige aandelen die aan dezelfde hendel hangen.

Daarom staan er grenzen op de weging. De grootste positie, JPM, is ongeveer 10,4%; ALL 10,1%; daarna XOM 9,1%, EOG 8,6% en GOOGL 7,8%. Dertien namen in totaal. Die plafonds zijn geen vertrouwenscijfer maar een noemer-maatregel: één misrekening mag het geheel niet dragen.

En er is de tweede laag: XOM en EOG zijn twee tickers, maar in risicotermen grotendeels één weddenschap — ze hangen allebei aan de olieprijs. Zo geteld is de portefeuille minder gespreid dan het aantal namen suggereert. Dat weten en benoemen is belangrijker dan het cijfer mooi laten ogen.

De recentste wijziging laat zien hoe dat doorwerkt. AVGO ging eruit omdat een vooraf vastgelegde toets afging: techscore 42,6 onder mijn 45-lijn, 200d −5,8%, 12m −2,8%. Dat is een structuurregel, geen Sharpe-argument. Maar de kéúze van de vervanger is er wel één. ADI (blend 79,4, tech 58,8, 22,2x verwachte winst, RSI 42, 200d +3,2%) leunt op industriële en auto-eindmarkten, en hangt dus niet aan dezelfde hyperscaler-capexfactor als NVDA of TSM. Zelfde sectorlabel, andere motor. In Sharpe-taal: een positie die minder meebeweegt met wat je al hebt, drukt de noemer harder omlaag dan een look-alike.

Wat het getal níét vertelt

Drie eerlijke beperkingen.

Het straft omhoog even hard als omlaag. Een grote sprong náár boven verhoogt de volatiliteit en verlaagt dus de Sharpe-ratio. Dat voelt raar, en dat is het ook. Varianten als de Sortino-ratio tellen alleen de neerwaartse beweeglijkheid mee.

Het zegt niets over de diepte van de ergste val. Een strategie kan jarenlang keurig, glad rendement opleveren en toch een zeldzaam, groot verlies in zich dragen. Daarvoor kijk je naar de maximale drawdown — hoeveel je op het slechtste moment kwijt was vanaf de top.

Het is ruizig. Over weken of maanden springt het cijfer alle kanten op; je hebt jaren nodig om het onderscheid te maken tussen geluk en methode. Hoe korter het venster, hoe meer het getal over die specifieke periode zegt en hoe minder over de aanpak.

Daarom vergelijk ik met de S&P 500 langs twee assen: hoeveel, en hoe hobbelig. De index verslaan met veel meer beweeglijkheid is geen zuivere overwinning. Achterblijven met minder risico is informatie, maar geen excuus.

Dit is een paper-portefeuille: illustratief, transparant, met echte koersen maar zonder echt geld. Niets hiervan is beleggingsadvies of een aanbeveling om iets te kopen of te verkopen. Een paar weken zeggen weinig; drawdowns horen erbij; en geen enkele ratio is een voorspelling.